Van competentie naar bekwaamheid: van curriculum naar trainingsprogramma voor dataprofessionals 

Dataprofessionals binnen Nederlandse onderzoeksinstellingen spelen een belangrijke rol in de transitie naar open science. Zij maken onderzoekers bewust van het belang van goed databeheer, helpen om data FAIR (Findable, Accessible, Interoperable en Reusable), verzorgen training en dragen bij aan het verankeren van open science binnen hun organisatie. Tegelijk ontwikkelt deze rol zich snel, en daarmee ook de competenties die nodig zijn om het werk goed uit te voeren. Volgens LinkedIn was Data Steward in 2024 zelfs een van de snelst groeiende functies.

Om te voorzien in de groeiende behoefte aan training ontwikkelt Research Data Netherlands (RDNL) in nauwe samenwerking met relevante partijen een nationaal trainings- en communityplatform voor dataprofessionals. Dit project wordt gefinancierd door Open Science NL. Inmiddels zijn de eerste twee resultaten gepubliceerd: een curriculumomschrijving en een plan voor het betrekken van stakeholders bij het platform.

Curriculum

Aan de start van het project, begin 2025, stelde het RDNL-team zichzelf de vraag: wat bedoelen we eigenlijk met een curriculum voor dataprofessionals? Traditionele curricula volgen meestal een vast traject: één reeks cursussen, één type deelnemer en één duidelijk eindpunt. Dataprofessionals vormen echter geen homogene groep. Zij brengen uiteenlopende expertise mee, werken aan verschillende vraagstukken en hebben behoefte aan flexibele, persoonlijke ontwikkeltrajecten. Bovendien verandert hun rol mee met de verschuiving van onderzoeksorganisaties richting open science. Ook de manier waarop we dataprofessionals trainen en ondersteunen moet daarom kunnen meebewegen.

Dit leidt tot twee uitgangspunten. Ten eerste moet een curriculum flexibel zijn en kunnen worden aangepast aan de behoeften van individuele dataprofessionals. Ten tweede moet het uitgaan van een leven-lang-leren-perspectief en niet uitsluitend verbonden zijn aan formeel onderwijs.

Het curriculum bestaat daarom uit twee onderdelen:

1. een competentieraamwerk;
2. een gecurateerd en flexibel trainingsprogramma dat voortbouwt op dit raamwerk.

Relatie tussen het RDNL-competentiekader met zeven competentiegebieden en het opleidingsprogramma. Dit programma bouwt voort op het competentiekader en zal in de komende periode stapsgewijs worden ontwikkeld. Elke opleiding heeft zijn eigen planning, voorwaarden, leerdoelen enz. en kan een bouwsteen zijn in een leertraject.

Competentieraamwerk

Centraal in het curriculum staat het competentieraamwerk. Op basis van verschillende nationale en internationale raamwerken beschrijft dit zeven competentiegebieden, met bijbehorende kennis, vaardigheden en relevante thema’s voor dataprofessionals. Samen geven deze gebieden een beeld van de brede rol die dataprofessionals vervullen:

1. Research Data Management (RDM), FAIR-principes en open science
2. beheer van onderzoekssoftware
3. data-infrastructuur
4. beleid en governance
5. juridische en ethische verantwoordelijkheden
6. training en bewustwording
7. transversale vaardigheden

Het raamwerk is nadrukkelijk niet prescriptief bedoeld. Niet elk competentiegebied zal voor iedere dataprofessional even relevant of noodzakelijk zijn. Het raamwerk laat vooral zien op welke gebieden dataprofessionals zich kunnen specialiseren en helpt bij het vormgeven van een trainingsprogramma met een duidelijk afgebakend bereik.

Trainingsprogramma

Het nationale trainingsprogramma zal bestaan uit een verzameling trainingen voor dataprofessionals die aansluiten op de competentiegebieden uit het RDNL-raamwerk. Bij de ontwikkeling van het programma ligt de nadruk op drie elementen.

• Samenwerking. RDNL biedt momenteel twee trainingen voor dataprofessionals aan, maar er zijn veel meer aanbieders actief. In de komende periode werkt RDNL daarom samen met andere organisaties om relevante trainingen op te nemen in het nationale programma.
• Badges. Deelnemers kunnen een badge verkrijgen als vorm van certificering voor het volgen van één of meerdere trainingen binnen het programma. Een RDNL-beleid voor badging is momenteel in ontwikkeling en wordt naar verwachting eind eerste kwartaal van 2026 gepubliceerd.
• Leertrajecten. Op basis van de geselecteerde trainingen worden leertrajecten ontwikkeld waarmee dataprofessionals zich verder kunnen professionaliseren, ook voorbij het basisniveau.

Toekomstbestendig

Door een dynamisch trainingsprogramma te bouwen op de stevige basis van een competentieraamwerk ontstaat een curriculum dat duurzaam kan meegroeien met het veld en met de community. In de komende jaren wordt het trainingsprogramma verder ontwikkeld en verfijnd.

Tegelijk kan het curriculum nu al dataprofessionals helpen om na te denken over benodigde vaardigheden, loopbaanontwikkeling en professionele erkenning. Voor onderzoeksinstellingen biedt het een handvat om trainingsstrategieën te ontwikkelen en de professionele ontwikkeling van medewerkers te ondersteunen.

We nodigen dataprofessionals, hun werkgevers, onderzoeksinstellingen en trainingsaanbieders uit om het curriculum te verkennen en met ons mee te denken terwijl het project zich verder ontwikkelt.

Lees het curriculum hier.

Betrokkenheid van stakeholders

Het RDNL-trainings- en communityplatform moet ook na de looptijd van het vierjarige project blijven bestaan. Om dat mogelijk te maken is een Stakeholder Engagement Plan opgesteld. Hierin staan de relevante stakeholdergroepen, de manieren waarop zij worden betrokken en de activiteiten die nodig zijn om samen een duurzaam nationaal trainingsplatform te ontwikkelen.

In de eerste fase ligt de nadruk op het betrekken van een brede groep stakeholders om gezamenlijk de visie van het project te ontwikkelen en te verfijnen. Activiteiten zijn onder meer interviews met sleutelspelers en consultaties die input leveren voor een eerste exploitatieoverzicht van het platform. Dit overzicht zal worden besproken tijdens het Stakeholder Forum in 2026.

In de tweede helft van het project verschuift de aandacht naar mogelijke toekomstscenario’s voor het platform en naar de ontwikkeling van governance-opties en een duurzaamheidsplan. Workshops, een veldonderzoek en jaarlijkse Stakeholder Forums ondersteunen het gezamenlijke ontwikkelproces en helpen om draagvlak te creëren voor de overgang van de huidige projectstructuur naar een toekomstige governance- en organisatiemodel voor het platform.

Het engagementplan is opgesteld als leidraad voor de interne projectactiviteiten, maar is ook publiek beschikbaar.

Lees het stakeholder engagement plan.

De afbeelding in de header is een adaptatie van de afbeelding gemaakt door Scriberia voor The Turing Way community. https://doi.org/10.5281/zenodo.4323154 (CC-BY).